Warszawa - ngo.pl

Przeglądarka Internet Explorer, której używasz, uniemożliwia skorzystanie z większości funkcji portalu ngo.pl. Aby mieć dostęp do wszystkich funkcji portalu ngo.pl, zmień przeglądarkę na inną (np. Chrome, Firefox, Safari, Opera, Edge).

Warszawskie stowarzyszenia i fundacje! Macie pytania prawne, formalne, księgowe? Odpowiemy na nie. (22) 828 91 23 ・ scwo@warszawa.ngo.pl ・ 9:00-17:00. Więcej informacji >

Klauzule społeczne to dodatkowe wymagania związane z realizacją zamówień publicznych. Ich zastosowanie oznacza, że do przetargu mogą przystąpić podmioty, które wykażą, że np. zatrudnią do realizacji umowy osoby z niepełnosprawnościami, bezrobotne lub zatrudnią osoby na umowę o pracę.

1

Co to są klauzule społeczne?

Klauzule społeczne są to zapisy w przepisach prawa, które umożliwiają realizację idei społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych. 

Przy udzielaniu zamówień publicznych obowiązują dyrektywy unijne oraz prawo krajowe, które musi być z nimi zgodne. Zarówno w dyrektywach UE, jak i w prawie krajowym określonych jest kilka podstawowych zasad udzielania zamówień publicznych, m.in. zasada nieograniczonego dostępu do realizacji zamówień, która mówi, że każdy, kto jest w stanie zrealizować zamówienie, ma prawo się o nie ubiegać. 

Klauzule społeczne to prawem dopuszczone rozwiązania, które umożliwiają stosowanie przez zamawiających dodatkowych warunków w dostępie do zamówienia publicznego lub w jego realizacji, służących osiąganiu istotnych korzyści społecznych. Klauzule społeczne są wyjątkiem od stosowania ogólnych zasad zamówień publicznych, dopuszczonym ze względu na istotne względy społeczne. Warunkiem stosowania klauzul społecznych jest określenie możliwości ich stosowania w prawie unijnym i krajowym.

Dyrektywy unijne przewidują szereg możliwości uwzględniania aspektów społecznych, ale są one dobrowolne. O tym, czy są stosowane w kraju członkowskim, decydują jego władze, włączając (lub nie) te rozwiązania do prawa krajowego. Polskie Prawo zamówień publicznych (Pzp) uwzględnia większość możliwości przewidzianych w dyrektywach unijnych. 

Społecznie odpowiedzialne zamówienia publiczne odnoszą się do etapów zamówień publicznych, które uwzględniają jeden lub kilka aspektów społecznych: 

  • promocja godnej pracy, 
  • poszanowanie praw człowieka i prawa pracy, 
  • wsparcie społecznego włączenia (w tym osób z niepełnosprawnościami), 
  • ekonomia społeczna i MSP, 
  • promocja równych szans oraz zasady „dostępny i przeznaczony dla wszystkich”, 
  • włączenie zrównoważonych kryteriów wraz z uwzględnieniem kwestii uczciwego i etycznego handlu 
  • przy poszanowaniu zasad traktatowych i dyrektyw w sprawie zamówień publicznych.

Aspekty społeczne to elementy, które – ze względu na realizację szczególnych potrzeb społecznych – mogą być uwzględniane na poszczególnych etapach procesu udzielenia zamówienia publicznego: poczynając od określania przedmiotu zamówienia, poprzez zastrzeżenia zamówienia dla określonych podmiotów, elementy społeczne, jakie mogą być brane pod uwagę przy określaniu podmiotowych kryteriów dyskwalifikacji oferentów oraz kryteriów zdolności technicznej, definiowaniu poza cenowych kryteriów oceny ofert czy badaniu ofert pod względem rażąco niskiej ceny, aż po uwzględnianie warunków społecznych w dodatkowych warunkach realizacji zamówienia.

Klauzule społeczne są pojęciem węższym od aspektów społecznych. Są to klauzule zawarte w dokumentacji zamówienia, a następnie przeniesione na zapisy umowy o zamówienie publiczne, określające szczególne wymogi o charakterze społecznym odnoszące się do realizacji zamówienia.

2

Rodzaje klauzul społecznych

Klauzula zastrzeżona

Klauzula zastrzeżona – na podstawie art. 22 ust. 2 i 2a Ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) – umożliwia zamawiającemu ograniczenie (zastrzeżenie) udziału w postępowaniu do określonej grupy oferentów, spełniających łącznie dwa warunki:

  • są zakładami pracy chronionej lub innymi podmiotami, które samodzielnie lub za pośrednictwem wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, realizujących zamówienie, prowadzą działalność obejmującą społeczną i zawodową integrację osób zagrożonych wykluczeniem społecznym,
  • osoby należące do grup zagrożonych społeczną marginalizacją stanowią minimum 30% osób zatrudnionych przez oferenta, przy czym zamawiający może wymagać wyższego wskaźnika zatrudnieni.

Przykładowe grupy osób zagrożonych społeczną marginalizacją (na podstawie Prawa zamówień publicznych): 

1. osoby z niepełnosprawnościami w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

2. bezrobotni w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

3. osoby pozbawione wolności lub zwalnianych z zakładów karnych, o których mowa w ustawie z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny wykonawczy, mających trudności w integracji ze środowiskiem,

5. osoby z zaburzeniami psychicznymi w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,

6. osoby w kryzysie bezdomności w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,

7. osoby, które uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, o których mowa w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

8. osoby do 30. roku życia oraz po ukończeniu 50. roku życia, posiadających status osoby poszukującej pracy, bez zatrudnienia,

9. osoby będące członkami mniejszości znajdującej się w niekorzystnej sytuacji, w szczególności będących członkami mniejszości narodowych i etnicznych w rozumieniu ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym.

Klauzula pracownicza

Klauzula pracownicza – na podst. art. 29 ust. 3a Ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) – obowiązek zatrudnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane przez zamawiającego czynności w zakresie realizacji zamówienia. 

Zamawiający, chcąc zlecić zamówienie dotyczące usług lub robót budowlanych, musi przeanalizować, czy obejmuje ono czynności wymagające zatrudnienia na umowę o pracę. Jeżeli tak jest, to zamawiający musi uwzględnić taki wymóg w opisie przedmiotu zamówienia, wskazując te czynności. Jeżeli uzna, że zamówienie nie obejmuje takich czynności, to nie ma obowiązku stosowania wymogu zatrudnienia na umowę o pracę. 

Stosowanie klauzuli pracowniczej – jako jedynej z klauzul – jest obligatoryjne. 

Klauzula zatrudnieniowa

Klauzula zatrudnieniowa – na podst. art. 29 ust 4. Ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) – zamawiający może określić w opisie przedmiotu zamówienia wymagania związane z realizacją zamówienia, które mogą obejmować aspekty gospodarcze, środowiskowe, społeczne, związane z innowacyjnością lub zatrudnieniem, w szczególności dotyczące zatrudnienia:

  • bezrobotnych lub młodocianych w celu przygotowania zawodowego, o których mowa w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
  • osób z niepełnosprawnościami, o których mowa w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
  • innych niż określone powyżej, o których mowa w ustawie o zatrudnieniu socjalnym lub we właściwych przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Pozostałe grupy wymienione w ustawie o zatrudnieniu socjalnym to:

  • osoby z kryzysie bezdomności realizujące indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
  • uzależnieni od alkoholu, narkotyków lub innych środków odurzających, 
  • chorzy psychicznie, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego, 
  • zwalniani z zakładów karnych, mających trudności w integracji ze środowiskiem, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
  • uchodźcy realizujący indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
  • osoby z niepełnosprawnościami, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Klauzula usługowa

Klauzula usługowa – na podst. art. 138P Ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp) – jest to rodzaj klauzuli zastrzeżonej, można ją zastosować przy udzielaniu zamówień na określone rodzaje usług zdrowotnych, społecznych oraz kulturalnych wymienionych w ustawie. 

Jeżeli zamawiający zleca tego typu usługi, to może ograniczyć udział w postępowaniu wyłącznie do podmiotów, które łącznie spełniają następujące warunki:

  • celem ich działalności jest realizacja zadań w zakresie użyteczności publicznej związanej ze świadczeniem tych usług oraz społeczna i zawodowa integracja osób, o których mowa w art. 22 ust. 2 (klauzula zastrzeżona),
  • nie działają w celu osiągnięcia zysku, przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników,
  • struktura zarządzania nimi lub ich struktura własnościowa opiera się na współzarządzaniu w przypadku spółdzielni, akcjonariacie pracowniczym lub zasadach partycypacji pracowników, co wykonawca określa w swoim statucie,
  • w ciągu ostatnich 3 lat poprzedzających dzień wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia na usługi społeczne nie udzielono im zamówienia na podstawie tego przepisu przez tego samego zamawiającego. 

Umowa na realizację zamówienia udzielonego z zastosowaniem klauzuli usługowej nie może zostać zawarta na okres dłuższy niż 3 lata.

3

Stosowanie klauzul społecznych

Klauzule społeczne mogą być stosowane zarówno w zamówieniach powyżej 30 tys. euro netto, jak i w tak zwanych zamówieniach podprogowych, czyli do 30 tys. euro netto. Przy udzielaniu zamówień podprogowych zamawiających nie obowiązuje stosowanie ustawy Prawo zamówień publicznych, ale mogą wykorzystywać jej elementy, na przykład właśnie stosować klauzule społeczne.

Od 1 stycznia 2021 r. – zgodnie ze znowelizowaną Ustawą Prawo zamówień publicznych – każdy zamawiający, przygotowując postępowanie powyżej 30 tys. euro, ma obowiązek przeprowadzić analizę potrzeb i wymagań dotyczących zamówienia (możliwości wykonania zamówienia). Analiza ta obejmuje m.in. możliwość uwzględnienia aspektów społecznych, środowiskowych lub innowacyjnych zamówienia, lub brak takiej możliwości (art. 83 ust. 3 pkt 4 Pzp). Jeśli analiza wykaże taką potrzebę i możliwość uwzględnienia tych aspektów – w zamówieniu mogą być zawarte klauzule społeczne.

4

Klauzule społeczne w Warszawie

Obowiązek stosowania klauzul społecznych został wprowadzony w stolicy Zarządzeniem Prezydenta m.st. Warszawy Nr 1243/2015 z dnia 1 września 2015 roku. Weszło ono w życie 1 października 2015 r.  

W Warszawie obowiązkowo stosuje się klauzule społeczne w zamówieniach powyżej 30 tys. euro w następujących kategoriach: 

  • usługi gastronomiczne i cateringowe,
  • usługi opiekuńcze,
  • usługi związane z utrzymaniem czystości i sprzątaniem wnętrz,
  • zimowe i letnie oczyszczanie ulic i chodników,
  • utrzymywanie terenów zieleni,
  • roboty budowlane w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy Pzp,
  • ochrona obiektów, osób i mienia.

Zarządzenie zaleca również stosowanie klauzul społecznych w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego o wartości powyżej 30 tys. euro w kategoriach innych niż obowiązkowe oraz w zamówieniach, których wartość nie przekracza 30 tys. euro.

Obowiązek stosowania klauzul obejmuje 118 miejskich jednostek. Są to: 

  • biura U m.st. Warszawy;
  • dzielnice m.st. Warszawy;
  • ośrodki pomocy społecznej;
  • Centrum Usług Społecznych „Społeczna Warszawa”;
  • Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy Śródmieście im. prof. Andrzeja Tymowskiego;
  • domy pomocy społecznej;
  • Zespół Żłobków m.st. Warszawy;
  • Centrum Alzheimera;
  • Centrum Wspierania Rodzin „Rodzinna Warszawa”;
  • Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie;
  • Zarząd Oczyszczania Miasta;
  • Zarząd Terenów Publicznych;
  • dzielnicowe Zakłady Gospodarowania Nieruchomościami;
  • Zarząd Zieleni m.st. Warszawy;
  • Zarząd Mienia m.st. Warszawy;
  • Zarząd Mienia Skarbu Państwa;
  • Zarząd Miejskich Inwestycji Drogowych;
  • Zakład Remontów i Konserwacji Dróg;
  • Stołeczny Zarządu Rozbudowy Miasta;
  • Zarząd Transportu Miejskiego;
  • Zarząd Dróg Miejskich;
  • Miejski Ogród Zoologiczny;
  • Zarząd Praskich Terenów Publicznych w Dzielnicy Praga-Północ;
  • Urząd Pracy m.st. Warszawy;
  • Zarząd Cmentarzy Komunalnych.

Potrzebujesz pomocy w innej formie? Masz konkretne pytanie?
Poniedziałek-piątek 9:00-13:00
Do wypełnienia na stronie
Poniedziałek-piątek 9:00-17:00
Komentarze
Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu.